Η γη συχνά νοείται ως φυσικό υπόβαθρο της ανθρώπινης ζωής. Στην ομαδική εικαστική έκθεση Earthbound – Δεμένοι με τη Γη, αναπροσδιορίζεται ως ενεργός φορέας μνήμης, ιστορίας και σχέσεων. Ως ζωντανό πεδίο αλληλεπιδράσεων, συγκροτείται μέσα από διαρκείς ανταλλαγές μεταξύ ανθρώπων, άλλων μορφών ζωής και του ίδιου του τοπίου, συνδιαμορφώνοντας τρόπους συνύπαρξης, φροντίδας αλλά και τριβής.
Στην έκθεση παρουσιάζονται πρωτότυπα έργα των εικαστικών Χριστόφορου Δουλγέρη, Catriona Gallagher, Κατερίνας Κατσιφαράκη και Ηλία Κοέν, τα οποία εστιάζουν στη σχέση μας με τη γη και στη φυσική, περιβαλλοντική και πολιτιστική κληρονομιά που μοιραζόμαστε, φωτίζοντας δίκτυα αλληλεξάρτησης ανάμεσα στο ανθρώπινο, το μη ανθρώπινο και το υλικό περιβάλλον.
Η έκθεση πραγματοποιείται στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, στις εγκαταστάσεις της πρώην Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου, ένα ιδιαίτερα σημαντικό σύνολο της νεότερης βιομηχανικής κληρονομιάς της περιοχής. Της έκθεσης προηγήθηκε το LAVREOTIKI Art Residency 2025, το οποίο πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου και παρείχε το πλαίσιο για τη μελέτη του τόπου της Λαυρεωτικής και τη δημιουργία νέων.
- Το εννοιολογικό πλαίσιο
Οι καλλιτεχνικές προσεγγίσεις των έργων, που περιλαμβάνουν φωτογραφία, βίντεο, εγκαταστάσεις και γλυπτική, καθώς και η συνολική μορφή της έκθεσης, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της σύγχρονης οικολογικής κρίσης. Σύμφωνα με το επιστημονικό πλαίσιο των πλανητικών ορίων (planetary boundaries) (Rockström et al., 2009· Steffen et al., 2015), οι μεγάλης κλίμακας ανθρωπογενείς παρεμβάσεις ασκούν αυξανόμενη πίεση σε κρίσιμες βιοφυσικές διεργασίες που ρυθμίζουν τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα του συστήματος της Γης. Το πλαίσιο αυτό προσδιορίζει πλανητικά όρια εντός των οποίων η ανθρωπότητα μπορεί να λειτουργεί με μεγαλύτερη ασφάλεια. Η υπέρβαση αυτών των ορίων αυξάνει τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης του συστήματος της Γης, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της σχέσης μας με τη γη, όχι με όρους διαχείρισης και ελέγχου, αλλά μέσα από την αναζήτηση μορφών βιώσιμης και αμοιβαίας συνύπαρξης ανθρώπινων και μη ανθρώπινων μορφών ζωής.
Ο όρος earthbound —το «δεμένο με τη γη»— παραπέμπει σε μια κατάσταση ενσώματης και αναπόδραστης εμπλοκής με τον γήινο κόσμο και με τα όρια που καθιστούν τη ζωή δυνατή. Στο πλαίσιο της έκθεσης, τα όρια αυτά δεν εκλαμβάνονται ως εμπόδια, αλλά ως συνθήκες αλληλεξάρτησης και ευθύνης. Ο τίτλος σηματοδοτεί έτσι μια μετατόπιση από ανθρωποκεντρικές αντιλήψεις προς μια οπτική που αναγνωρίζει τον άνθρωπο ως μέρος των πολύπλοκων οικολογικών, υλικών και ιστορικών σχέσεων μέσα στις οποίες συγκροτείται η ζωή.
Η προσέγγιση αυτή συνομιλεί με τη σκέψη της Donna Haraway και ιδιαίτερα με την έννοια του making kin: την ανάγκη ανάπτυξης σχέσεων συγγένειας, φροντίδας και ευθύνης που υπερβαίνουν τα στενά όρια του ανθρώπινου είδους. Στο Staying with the Trouble (2016), η Haraway μας καλεί να παραμείνουμε μέσα στις σύνθετες και συχνά προβληματικές συνθήκες του παρόντος, αναζητώντας δυνατότητες συνύπαρξης μέσα από τις σχέσεις που μας συνδέουν με άλλες μορφές ζωής.
Σε αυτή τη συλλογιστική συναντάται και η προσέγγιση της Anna Lowenhaupt Tsing στο The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins (2015). Με αφετηρία το μανιτάρι matsutake και τα δίκτυα ανθρώπων, οργανισμών, δασών και οικονομικών δραστηριοτήτων που συγκροτούνται γύρω από αυτό, η Tsing στρέφει την προσοχή στις μορφές ζωής που αναδύονται μέσα σε διαταραγμένα και εκμεταλλευμένα τοπία. Η έννοια της επισφάλειας (precarity) και η έμφαση στις απρόβλεπτες μορφές συνύπαρξης, συνεργασίας και αλληλεξάρτησης μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε το τοπίο όχι ως σταθερό ή αυτάρκες σύνολο, αλλά ως αποτέλεσμα διαρκών συναντήσεων μεταξύ διαφορετικών μορφών ζωής, υλικών, ιστοριών και ανθρώπινων παρεμβάσεων.
Υπό αυτή την οπτική, η γη δεν αποτελεί ούτε ένα εξιδανικευμένο πεδίο «φύσης» ούτε ένα παθητικό υπόστρωμα προς αξιοποίηση. Φέρει τα ίχνη της ανθρώπινης δραστηριότητας, της εξόρυξης, της παραγωγής και της περιβαλλοντικής διατάραξης, ενώ ταυτόχρονα παραμένει πεδίο ζωής, μετασχηματισμού και νέων σχέσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η έκθεση προτείνει την τέχνη ως πεδίο παρατήρησης, στοχασμού και επαναδιαπραγμάτευσης της σχέσης μας με τη γη: όχι ως αντικείμενο εκμετάλλευσης ή ως σκηνικό της ανθρώπινης ιστορίας, αλλά ως ενεργό πλέγμα σχέσεων στο οποίο συμμετέχουμε και από το οποίο εξαρτόμαστε.
- Η Λαυρεωτική ως πεδίο
Η Λαυρεωτική προσεγγίζεται στην έκθεση ως ενεργός τόπος και όχι απλώς ως γεωγραφικό πλαίσιο αναφοράς. Πρόκειται για ένα σύνθετο πεδίο ιστορικών, πολιτισμικών, γεωλογικών και περιβαλλοντικών διεργασιών, όπου η αρχαιολογική και βιομηχανική κληρονομιά συνυπάρχει με τη φυσική και περιβαλλοντική ιστορία του τόπου. Το τοπίο συγκροτείται μέσα από διαδοχικά στρώματα ανθρώπινης δραστηριότητας και φυσικών διεργασιών, τα ίχνη των οποίων παραμένουν ορατά και ενεργά στο παρόν.
Η έντονη μεταλλοφορία της περιοχής συνοδεύεται από εξαιρετικά υψηλή ορυκτολογική ποικιλία, με περισσότερα από 600 καταγεγραμμένα ορυκτά είδη. Η γεωλογική αυτή ιδιαιτερότητα συνδέθηκε ήδη από την αρχαιότητα με την ανάπτυξη μεταλλευτικής δραστηριότητας, ενώ κατά την κλασική περίοδο τα μεταλλεία του Λαυρίου διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην οικονομική και πολιτική ισχύ της αρχαίας Αθήνας. Τον 19ο αιώνα, η επανεκκίνηση της εξορυκτικής και μεταλλουργικής δραστηριότητας συνέδεσε εκ νέου τη Λαυρεωτική με εκτεταμένα δίκτυα παραγωγής, εργασίας και οικονομικής ανάπτυξης, μετασχηματίζοντας ριζικά το φυσικό και κοινωνικό της τοπίο.
Οι εξορυκτικές στοές, οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις, οι σωροί μεταλλευτικών και μεταλλουργικών καταλοίπων και τα ίχνη των υποδομών αποτελούν σήμερα υλικά τεκμήρια αυτής της μακράς ιστορίας. Ταυτόχρονα, η περιβαλλοντική επιβάρυνση που προέκυψε από τη μεταλλευτική και βιομηχανική δραστηριότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σύγχρονου τοπίου. Η παρουσία των ρυπαντών, η ιδιαίτερη μορφολογία των αποθέσεων και των λόφων σκωρίας, αλλά και οι πρακτικές αποκατάστασης και απορρύπανσης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η διάκριση ανάμεσα στο «φυσικό» και το ανθρωπογενές γίνεται ολοένα λιγότερο σαφής.
Ακριβώς αυτή η συνύπαρξη γεωλογικού χρόνου, ανθρώπινης δραστηριότητας και περιβαλλοντικού μετασχηματισμού καθιστά τη Λαυρεωτική ιδιαίτερα σημαντική για το Earthbound. Η γη εδώ δεν αποτελεί ουδέτερο υπόβαθρο: έχει εξορυχθεί, μετακινηθεί, επεξεργαστεί, συσσωρευτεί και ρυπανθεί· φέρει τα ίχνη διαφορετικών ιστορικών, οικονομικών και κοινωνικών συστημάτων και, ταυτόχρονα, εξακολουθεί να μεταβάλλεται μέσα από φυσικές διεργασίες και νέες μορφές ζωής. Παρελθόν και παρόν, φυσικό και βιομηχανικό, φθορά και αναγέννηση δεν εμφανίζονται ως διακριτές κατηγορίες, αλλά ως αλληλένδετες όψεις του ίδιου τόπου.
Η αναγνώριση της Λαυρεωτικής ως Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO (UNESCO Global Geopark) το 2023 αναδεικνύει τη σημασία αυτής της σύνθετης γεωλογικής, φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και δημιουργεί ένα σύγχρονο πεδίο προβληματισμού γύρω από ζητήματα προστασίας, βιωσιμότητας και επαναπροσδιορισμού της σχέσης με τον τόπο. Ως ιστορικό μεταλλευτικό και μεταλλουργικό κέντρο και ταυτόχρονα ως γεωπάρκο, η Λαυρεωτική προσφέρει ένα ιδιαίτερα γόνιμο πεδίο διεπιστημονικής έρευνας και καλλιτεχνικού πειραματισμού, όπου η εικαστική πρακτική συναντά τη γεωλογία, την οικολογία, την ιστορία και την αρχαιολογία.
Μέσα σε αυτό το πεδίο αναπτύχθηκε το LAVREOTIKI Art Residency 2025, ως διαδικασία παρατήρησης, έρευνας και παραμονής στον τόπο, μέσα από την οποία οι καλλιτέχνες κλήθηκαν να προσεγγίσουν τη Λαυρεωτική όχι ως θέμα προς αναπαράσταση, αλλά ως ενεργό συνομιλητή στη διαδικασία παραγωγής των έργων.
- Από τον τόπο στο εικαστικό έργο
Ο Χριστόφορος Δουλγέρης παρουσιάζει το έργο Δεξαμενές, δρόμοι νερού — κολάζ που συνδυάζουν σαρώσεις αρχειακού υλικού, σχέδια, διαγράμματα και επιτόπια φωτογραφική έρευνα — φέρνοντας σε διάλογο τις αρχαίες μεθόδους διαχείρισης του νερού στη Λαυρεωτική με σύγχρονες υποδομές και τη σημερινή συνθήκη λειψυδρίας.
Η Catriona Gallagher παρουσιάζει το A light tree, a portent (Ένα φωτόδεντρο, ένα προμήνυμα) — εγκατάσταση προβολής με carousel projector και φυτογράμματα σε φιλμ 35mm. Το έργο βασίζεται σε φυτά που συνέλεξε στο Λαύριο και συνδέει τη μεταλλευτική και μεταλλουργική κληρονομιά της περιοχής με σύγχρονες πρακτικές φυτοεξυγίανσης και αγρομεταλλουργίας.
Η Κατερίνα Κατσιφαράκη παρουσιάζει το dwelling, moving notes — in situ εγκατάσταση με διαφορετικά υλικά και μέσα — όπου ο τόπος βιώνεται τελετουργικά και στοιχεία από χώμα, στάχτη και άλλα εύθραυστα υλικά μεταβάλλονται με τον χρόνο, συγκρατώντας ίχνη από διαφορετικούς τόπους και χρονικότητες.
Ο Ηλίας Κοέν παρουσιάζει το έργο Ενθυλακώσεις — κεραμικά με γυαλί — αξιοποιώντας γαίες και άλλα υλικά που συνέλεξε στην περιοχή του Λαυρίου ως υαλώματα, μέσα από φόρμες που αντλούν από ίχνη και δομές του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.
Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιηθεί παράλληλο πρόγραμμα ξεναγήσεων και παρουσιάσεων.
Δείτε το πρόγραμμα, ΕΔΩ
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Χριστόφορος Δουλγέρης, Catriona Gallagher, Κατερίνα Κατσιφαράκη, Ηλίας Κοέν
Τοποθεσία: Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, Κτίριο «Μηχανουργείο», Λαύριο 195 00
Εγκαίνια: 16 Οκτωβρίου 2026, 19:00–22:00
Διάρκεια έκθεσης: 17–25 Οκτωβρίου 2026, 10:30–14:00 & 17:00–21:30
Η έκθεση θα παραμείνει κλειστή τη Δευτέρα 19 Οκτωβρίου.
Συνεργαζόμενοι φορείς
Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου
Κέντρο Εκπαίδευσης Λαυρίου για το Περιβάλλον και την Αειφορία
Εταιρεία Μελετών Λαυρίου
Εργαστήρι «Μέμνησο»
Μπουλούκι – Περιοδεύον Εργαστήριο για τις Παραδοσιακές Τεχνικές Δόμησης
LŪDENTIA culture as care
OnMaterials – Πιλοτική Συνεργατική Πλατφόρμα
Χορηγοί: LOT 51, SoundCover - Audio & Visual
Χορηγός Επικοινωνίας: ΕΡΤ & ΕΡΤ NEWS radio| 105.8
Υποστηρικτής Επικοινωνίας: Lovereotiki
Με την υποστήριξη και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού
Υπό την αιγίδα του Δήμου Λαυρεωτικής
Διοργάνωση: ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΑΜΚΕ & Χριστίνα Αμαλία Χαρικιοπούλου
The earth is often understood as the natural ground for human life. In the group exhibition Earthbound – Δεμένοι με τη Γη (bound to Earth), it is reconsidered as an active bearer of memory, history, and relations. As a living field of interaction, it is shaped through continuous exchanges between humans, other forms of life, and the landscape itself, giving rise to modes of coexistence, care, but also friction.The exhibition presents new works by artists Chris Doulgeris, Catriona Gallagher, Katerina Katsifaraki, and Ilias Kohen.
The exhibition takes place at the Lavrion Technological Cultural Park, on the premises of the former French Mining Company of Lavrion, an important site of the region’s modern industrial heritage. The exhibition was preceded by the LAVREOTIKI Art Residency 2025, supported by the J. F. Costopoulos Foundation, which provided a framework for researching Lavreotiki and developing new site-specific.
The artists' approaches spanning photography, video, installation, and sculpture, as well as the exhibition itself, acquire particular significance in the context of the contemporary ecological crisis. According to the scientific framework of planetary boundaries (Rockström et al., 2009; Steffen et al., 2015), large-scale human interventions are placing increasing pressure on critical biophysical processes that regulate the stability and resilience of the Earth system. The framework identifies planetary boundaries within which humanity can operate with greater safety. Crossing these boundaries increases the risk of destabilising the Earth system, making it increasingly urgent to reconsider our relationship with the earth — not in terms of management and control, but through the pursuit of sustainable and reciprocal forms of coexistence between human and nonhuman forms of life.
- Conceptual framework
The term earthbound (bound to Earth/earth) evokes a condition of embodied and inescapable entanglement with the terrestrial world and with the limits that make life possible. These limits are understood not as obstacles, but as conditions of interdependence and responsibility. Eventually, the title signals a shift away from anthropocentric perspectives towards an understanding of humans as part of the complex ecological, material, and historical relations through which life is constituted.
This approach resonates with the thinking of Donna Haraway, particularly her concept of making kin: the need to cultivate relations of kinship, care, and responsibility that extend beyond the narrow boundaries of the human species. In Staying with the Trouble (2016), Haraway calls on us to remain with the complex and often troubled conditions of the present, seeking possibilities for coexistence through the relationships that connect us with other forms of life.
This line of thought also intersects with Anna Lowenhaupt Tsing’s approach in The Mushroom at the End of the World: On the Possibility of Life in Capitalist Ruins (2015). Taking the matsutake mushroom as her point of departure, along with the networks of people, organisms, forests, and economic activities that form around it, Tsing draws attention to forms of life that emerge within disturbed and exploited landscapes. Her concept of precarity, together with an emphasis on unpredictable forms of coexistence, collaboration, and interdependence, offers a way of understanding landscape not as a stable or self-contained whole, but as the outcome of ongoing encounters between different forms of life, materials, histories, and human interventions.
From this perspective, the earth is neither an idealised realm of “nature” nor a passive substrate available for exploitation. It bears the traces of human activity, extraction, production, and environmental disturbance, while at the same time remaining a field of life, transformation, and emerging relations. Utlimately the exhibition proposes art as a space for observation, reflection, and the renegotiation of our relationship with the earth: not as an object of exploitation or a backdrop to human history, but as an active web of relations in which we participate and upon which we depend.
- Lavreotiki, the region
Lavreotiki is approached as an active site rather than simply a geographical frame of reference. It constitutes a complex field of historical, cultural, geological, and environmental processes, where archaeological and industrial heritage coexist with the natural and environmental history of the region. The landscape is formed through successive layers of human activity and natural processes whose traces remain visible and active in the present.
The area’s rich mineralisation is accompanied by exceptional mineralogical diversity, with more than 600 recorded mineral species. This geological particularity has been associated with mining activity since antiquity, while during the Classical period the mines of Lavrion played a decisive role in the economic and political power of ancient Athens. In the nineteenth century, the revival of mining and metallurgical activity once again connected Lavreotiki to extensive networks of production, labour, and economic development, radically transforming its natural and social landscape.
The mining galleries, industrial facilities, accumulations of mining and metallurgical waste, and traces of infrastructure remain today as material evidence of this long history. At the same time, the environmental burden resulting from mining and industrial activity has become an integral part of the contemporary landscape. The presence of pollutants, the distinctive morphology of deposits and slag heaps, as well as practices of remediation and decontamination, have shaped an environment in which the distinction between the “natural” and the anthropogenic becomes increasingly difficult to draw.
It is precisely this coexistence of geological time, human activity, and environmental transformation that makes Lavreotiki particularly significant for Earthbound. Here, the earth is not a neutral ground: it has been excavated, displaced, processed, accumulated, and polluted. It carries the traces of different historical, economic, and social systems while continuing to change through natural processes and new forms of life. Past and present, natural and industrial, decay and regeneration do not appear as separate categories, but as interconnected dimensions of the same place.
Lavreotiki’s designation as a UNESCO Global Geopark in 2023 highlights the significance of this complex geological, natural, and cultural heritage and creates a contemporary field for reflection on questions of protection, sustainability, and the redefinition of our relationship with place. As both a historic mining and metallurgical centre and a geopark, Lavreotiki offers a particularly fertile ground for interdisciplinary research and artistic experimentation, where artistic practice encounters geology, ecology, history, and archaeology.
Within this context, the LAVREOTIKI Art Residency 2025 developed as a process of observation, research, and sustained engagement with the site, through which the artists were invited to approach Lavreotiki not as a subject to be represented, but as an active interlocutor in the process of producing the works.
- From Site to Artistic Practice
Christoforos Doulgeris presents Tanks, Water Routes — a series of collages combining scans of archival material, drawings, diagrams, and on-site photographic research — bringing ancient water-management practices in Lavreotiki into dialogue with contemporary infrastructure and current conditions of water scarcity.
Catriona Gallagher presents A light tree, a portent — a projection installation using a carousel projector and phytograms on 35mm film. The work is based on plants collected in Lavrio and connects the area’s mining and metallurgical heritage with contemporary practices of phytoremediation and agromining.
Katerina Katsifaraki presents dwelling, moving notes — an in situ installation using a range of materials and media — in which the site is experienced through a ritual process, while elements such as soil, ash, and other fragile materials transform over time, retaining traces of different places and temporalities.
Ilias Koen presents Encapsulations — ceramics and glass — using earths and other materials collected in the Lavrio area as glazes, through forms that draw on traces and structures found in both the natural and human-made environment.
A parallel programme of guided tours and presentations will take place throughout the exhibition.
Find out more about the parallel programme HERE.
Participating Artists: Chris Doulgeris, Catriona Gallagher, Katerina Katsifaraki, Ilias Κohen
Location: Lavrion Technological Cultural Park, “Machinery Workshop” Building, Lavrion 195 00, Greece
Opening: 16 October 2026, 19:00–22:00
Exhibition Dates: 17–25 October 2026, 10:30–14:00 & 17:00–21:30
The exhibition space will be closed on Monday, 19 October.
Partner Organisations
Lavrion Technological Cultural Park
Lavrion Centre for Environmental Education and Sustainability
Scientific Society of Lavreotiki
“Memniso” Workshop
Boulouki – Itinerant Workshop on Traditional Building Techniques
LŪDENTIA culture as care
OnMaterials – Pilot Collaborative Platform
Sponsors: LOT 51, SoundCover - Audio & Visual
Media Sponsor: ΕΡΤ & ΕΡΤ NEWS radio| 105.8
Media Supporter: Lovereotiki
With the support and under the auspices of the Hellenic Ministry of Culture
Under the auspices of the Municipality of Lavreotiki
Organised by LAVREOTIKI NPO & Christina Amalia Charikiopoulou